Demonstratie-project : Ziekten van A(bortus) tot Z(woegerziekte): preventieve gezondheidszorg bij kleine herkauwers

 

De laatste jaren worden de dierlijke sectoren geconfronteerd met uitbraken van dierziekten die negatieve gevolgen  hebben  voor  de  dieren  zelf,  de  bedrijfsvoering  en  het  bedrijfsresultaat,  en  leiden  tot  een verstoorde (en onzekere) marktwerking. In de sector van de kleine herkauwers denken we dan aan zeer ingrijpende  aandoeningen  zoals  blauwtong  en  schmallenberg,  maar  ook  aan aandoeningen  zoals rotkreupel en zwoegerziekte die reeds gedurende decennia bij Vlaamse kleine herkauwers aanwezig zijn, maar  vaak  een  sterk  onderkende  impact  op  de  bedrijfsvoering  hebben  (waardoor  preventieve maatregelen uitblijven, te laat of foutief worden toegepast).  Preventieve gezondheidszorg speelt hierbij een belangrijke rol en  bestaat uit een verzameling  van maatregelen die  ertoe  leiden  dat dieren minder kans hebben om ziek te worden. Het vermijden van de insleep van ziekten en het beperken van de verdere verspreiding van ziekten binnen een bedrijf en tussen bedrijven door aandacht voor bioveiligheid en een doordacht vaccinatiemanagement zijn hierbij cruciaal.  Goede  vaccinatieprotocollen ontbreken nog in de sector van de kleine herkauwers. Naast een goed vaccinatiebeleid dient de focus ook te liggen op  goede managementpraktijken waardoor de infectiedruk in de bedrijven beperkt blijft wat het risico op ernstige ziekte-uitbraken kan beperken. Dit kan onder andere door het  verstrekken van goed voeder, het beperken van stressfactoren, toepassen van quarantaine, het regelmatig inspecteren van de dieren, enz.

Het doel van dit project is om  houders van kleine herkauwers (geiten, herten en schapen) betreffende de problematieken  te sensibiliseren en  manieren van bedrijfsvoering  te demonstreren  die, door  middel  van  een  geïntegreerde  aanpak,  gezondheidsproblemen  kunnen  voorkomen  of  tijdig detecteren  om  zo  uitbraken  van  dierziekten  en  de  bijhorende  negatieve  gevolgen  voor  de  dieren,  de bedrijven en de handel te vermijden.

Het project wil het doel bereiken via 4 deeldoelstellingen:

(1)  Sensibiliseren  betreffende het toepassen van vaccinatieprotocollen  in het kader van preventieve gezondheidszorg,

(2)  Sensibiliseren  over het feit dat via gerichte managementingrepen de preventieve gezondheidszorg kan worden beïnvloed,

(3)  Methoden  van  bedrijfsvoering  demonstreren  die,  door  middel  van  een  geïntegreerde  aanpak, gezondheidsproblemen kunnen voorkomen,

(4)  Tijdig  detecteren  van  aandoeningen  (diersignalen)  om  zo  uitbraken  van  dierziekten  en  de bijhorende  negatieve  gevolgen  voor  de  dieren,  de  bedrijven  en  de  handel  te  vermijden/te beperken.

Vier belangrijke problematieken binnen de schapengezondheid zullen extra aandacht krijgen met betrekking tot sensibilisatie en demonstratie van preventieve managementmaatregelen:

  1. BLAUWTONG:

De resultaten van de winterscreening brachten  nieuwe  gevallen  van  BTV8 in ons land aan het  licht.  Sindsdien is België beperkingsgebied voor blauwtong met gevolgen voor de buitenlandse handel. Hoe de verspreiding van het blauwtongvirus in ons land zal evolueren, valt nog af te wachten, maar het staat vast  dat  vaccineren  de  enige  manier  is  om  de  dieren  te  beschermen.

  1. KLAUWGEZONDHEID

Rotkreupel  is  één  van  de  meest  gevreesde  klauwaandoeningen  bij  schapenhouders.  Het  is  een  zeer besmettelijke  en  uiterst  pijnlijke  ontsteking  van  de  tussenklauwhuid  die  veroorzaakt  wordt  door  een samenwerking  tussen  twee bacteriën:  Fusobacterium  necrophorum en  Dichelobacter nodosus. Vaccinatie kan een hulpmiddel zijn in de aanpak en preventie van rotkreupel, maar vaccinatie mag niet als een alleenstaand middel worden gezien worden en er bestaan hier veel misvattingen over.

  1. ZWOEGERZIEKTE

Genezing van deze ziekte is niet mogelijk. Sinds 1993 s er wel een wettelijk geregeld bestrijdingsprogramma van deze ziekte bij schapen maar omwille van de hoog oplopende kosten voor bloedonderzoeken zijn er weinig professionele schapenhouders die aan het programma deelnemen.

Een vaccin  is niet voorhanden, maar schapenhouders kunnen allerlei maatregelen nemen ter preventie van de ziekte.

  1. LISTERIOSE

Heel  recentelijk ontstaat in de sector van de kleine herkauwers de vraag  naar  informatie  betreffende de aanpak van listeriose (listeria). De ziekte kent drie verschijningsvormen: hersenvliesontsteking, abortus en sepsis (bloedvergiftiging). De bacterie dringt vooral binnen via wondjes in de bek en bereikt via de zenuwbanen de hersenen.  Ook via het maagdarmkanaal kan de bacterie in de bloedbaan terecht komen.

 

Geplande Acties

Discussieavonden

Er worden discussieavonden georganiseerd, waar geïnteresseerde

schapenhouders uitgenodigd zullen worden om in discussie te gaan over o.a. volgende onderwerpen:

  Waarom vaccineren?

  Wat is bioveiligheid?

  De risico’s van aankoop van dieren

  Deelnemen aan bestrijdingsprogramma’s: nuttig of niet?

  Belang van het abortusprotocol

  ‘Tips and tricks’  in de preventie van dierziekten

Op die manier kunnen ideeën uitgewisseld worden en kunnen misvattingen of struikelblokken al gedeeltelijk in beeld gebracht worden. De avonden vinden plaats in oktober 2020.

 

Demobedrijven

Er zullen via de projectnieuwsbrieven en via de vakbladen oproepen worden gedaan om 5  à  10  (afhankelijk  van  de  aanmeldingen)  demobedrijven om hun vrijwillige medewerking te vragen. Wie als schapenhouder graag meewerkt aan dit project mag zich kenbaar maken via info@vsh.be.

De bedrijven zullen  dan een  eerste  maal  worden  bezocht. Op basis  van  de  aanwezige

gezondheidsstatus en specifieke problemen wordt vervolgens voorgesteld om het management aan te passen.

6 tot 12 maanden later worden de betrokken bedrijven opnieuw  bezocht en  wordt het  effect  van  het  aangepaste management geëvalueerd en wordt de ervaring/perceptie van de dierhouder bevraagd.

 

Workshops

Er zullen workshops worden georganiseerd op demobedrijven waarbij in kleine groepjes van een tiental dierhouders rond preventieve gezondheidszorg wordt gewerkt. De workshops bevatten een korte theoretische introductie, maar het praktijkgedeelte (manier van vaccineren, klauwverzorging, herkennen van ziektesignalen…) neemt het grootste deel van de tijd in beslag.  Deze sessies zullen gegeven worden in het najaar van 2020.

 

Praktijkdagen

In de loop van het project zullen praktijkdagen worden georganiseerd   op 2 locaties in Vlaanderen. De dagen zullen plaatsvinden in  het oosten  van het land (bijvoorbeeld Geel) en op een tweede locatie in West-Vlaanderen (bv. Torhout). Tijdens deze praktijkdagen zullen voordrachten worden gegeven. Daarnaast zal  de  projectgroep  commerciële  toeleveranciers  uitnodigen  om  allerlei  materiaal  met  betrekking tot preventieve  gezondheidszorg  (bijvoorbeeld  vaccins,  klauwverzorgingsmateriaal,…)  voor  te  stellen.

 

Literatuurstudie

In de loop van het  project  zal  een  literatuurstudie uitgevoerd worden omtrent het management om besmettingen met lentivirussen (zwoegerziekte, CAE…) te voorkomen of onder controle te houden. Alle informatie die beschikbaar is uit andere projecten zal verzameld en gebundeld worden en op basis  hiervan  zal  een  praktisch  toepasbaar  advies  geformuleerd  worden  voor  schapenhouders  en geitenhouders tijdens de workshops.

 

Rendabiliteitsstudie

Het diermanagement heeft een belangrijke impact op de diergezondheid. In deze context hebben vaccinatiebeleid, staldensiteit, insectenbestrijding, quarantainenaleving, bioveiligheid… een impact op diergezondheid, maar zeker ook op de rendabiliteit van het bedrijf, zowel op korte als op lange termijn.

Er wordt een inventaris gemaakt van zowel kosten als baten, gebaseerd op de literatuur en op gesprokkelde bedrijfsresultaten om inzicht te verwerven in de afwegingen qua rendabiliteit op gebied van dierenwelzijn. Daarbij zal gesteund worden op de reeds in de literatuur gekende berekeningsmodellen.

 

Checklist en attentiekalender

De checklist, die schapenhouders helpt gezondheidsproblemen tijdig op te sporen, zal bestaan uit twee onderdelen:

  1. een aantal tips voor tijdige signalering van gezondheidsproblemen tijdens de controles.
  2. een attentiekalender voor maandelijkse opvolging van lammeren en ooien met focus op

de ziekten of aandoeningen, waarmee  rekening moet worden  gehouden.  De attentiekalender zal ook gebruikt kunnen worden om de diagnose te  stellen

 

Demofilmpjes

Instructiefilmpjes over preventieve gezondheidszorg (b.v. don’t and do’s van het vaccineren, aanpakken van klauwverzorging en bioveiligheidsmaatregelen) zullen worden opgenomen en op de websites van de projectpartners worden gepubliceerd.

 

Eindbrochure

De  projectinformatie die tijdens het projectverloop wordt verzameld, zal op een overzichtelijke, vlot leesbare manier te  raadplegen  zijn  in  een  digitale  brochure.  De brochure zal informatie omtrent gerichte managementmaatregelen en beschikbare vaccins voor schapen, geiten en herten, omvatten.